Teatr im. Łesia Kurbasa we Lwowie
Teatr im. Łesia Kurbasa został założony w 1988 roku przez grupę przyjaciół pod przewodnictwem Włodzimierza Kuczyńskiego. Jest to teatr poszukiwania i rozwoju metod artystycznych. Uczestniczył w wielu festiwalach teatralnych i międzynarodowych projektach, takich jak: Międzynarodowy Festiwal Laboratorium A. Wasiljewa "School. Experience of singly creativity" (Sankt Petersburg, 1990), Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Złoty Lew" (Lwów, 1992), Międzynarodowy Festiwal Mniejszości Narodowych w Polsce (Gdańsk, 1993), Międzynarodowy Festiwal "Interberezil '93" (Charków), Międzynarodowy Festiwal Kultury Ukraińskiej (Lublin, 1993), wspólna wyprawa "Covered lands" wraz z Ośrodkiem Praktyk Teatralnych "Gardzienice" (Polska, 1993), Międzynarodowy Festiwal "III Mystetske Berezillia" (Kijów, 1994), projekt grupy artystycznej Yara pn. "Yara. Lisowa pisnia" (Lwów - Nowy Jork, 1994), tournée po Stanach Zjednoczonych, Międzynarodowy Festiwal "Igrzyska Chersońskie '94" (Sewastopol) i inne.
Teatr prowadzi warsztaty dla młodzieży.
Narcyz jest jedynym przedstawieniem teatralnym zachowanym w rodzaju filozoficznego dialogu o podróży człowieka do samoodkrycia napisanym przez „ukraińskiego Sokratesa” Hryhoriy Scovoroda (1722-1794). Jego dzieło jest jedyne w swoim rodzaju, w swojej kreatywnej syntezie filozofii i religii, zarówno styl tekstu jak i język obfitują w liczne symbole. Dlatego jego teksty zostały poddane badaniom teatrologicznym. W dialogu autor rozmyśla na temat motywu Narcyza z mitologii Starożytnego Egiptu i analizuje go w kontekście innych kultur i religii.
Spektakl jako jedyny usiłuje połączyć tekst filozoficzny ze starożytnymi pieśniami oraz obrazem, który odkrywa i podtrzymuje wątek symboliczny. Specyficzna gra aktorska rozwijana przez członków teatru pozwala na niepowtarzalne połączenie śpiewu i mowy, gdzie dźwięki słów są przepełnione znaczeniem emocjonalnym, gdzie słowa łączą się w melodię i w tym samym momencie, pieśń staje się wybawieniem, monologiem. Szczególnie ważnym elementem eksperymentu jest próba uchwycenia sensu egzystencjalnego różnych religii jako łącznika między istotą ludzką i Absolutem.
„Poznaj samego siebie” – ideę tego spektaklu - liturgii wzbogaca duchowy (cerkiewny) śpiew, który wplata się w dialogi, czasami je przedłuża, tajemniczo je otwiera, nie pozwala na zwyczajność w spektaklu, ani na jego zwyczajny odbiór. Kurbasowcy – to prawdziwi mistrzowie w śpiewie akapella, szczególnie duchowego.
Світлана Веселка
Pańskie zastępy otoczą widza już w foyer teatru zostawiając uczucie jakiejś wewnętrznej błogości. Światło wydobywa się z ciemnego cylindra, który jest tu praobrazem beczki Dionizosa, w jakiej ręki cień, starającej się w jednym momencie utrzymać słońce, a w innym-serce czy może dusze? Właśnie o dusze będzie chodziło w tej nieprostej teatralnej rozmowie. W spektaklu pokazana jest droga człowieka do poznania samego siebie i uświadomienia sobie szybkiego upływu czasu. Od próby filozofowania w beczce do momentu, kiedy beczka zmienia się w klepsydrę, uświadamiamy sobie, że ostatnie ziarenka czasu uciekają i trzeba myśleć o wieczności. Wtedy to uniosą się do nieba irmosy (specjalne teksty liturgiczne na odpowiednie melodie)...
Człowiek w spektaklu odbywa drogę od narodzin w kokonie, do obmycia nóg, od próby ucieczki od bólu, jak w łonie matki, do odwagi rozłożenia rąk do ukrzyżowania.
Галина Канарська
Hryhorij Skoworoda (1722-1794) – filozof, poeta
Hryhorij Skoworoda pochodził z rodziny kozackiej z Połtawszczyzny. Uczył się w Akademi Kijowsko-Mohylańskiej. Przez pewien czas mieszkał w Petersburgu, odbył podróż po Węgrzech, przebywał też w Polsce i w Niemczech. Po powrocie do kraju prowadził krótko działalność pedagogiczną w kolegiach perejasławskim i charkowskim. Od 1766 roku do końca życia był nauczycielem wędrownym. W chłopskim ubraniu, z kijem w ręku i torbą, w której nosił kilka książek i rękopisy swoich utworów chodził po wsiach i miasteczkach głosząc idee zjednujące mu niebywałą popularność. O jego życiu, mądrości, prostocie i przywiązaniu do prostego ludu krążyły po wsiach i chutorach legendy.
Na spuściznę literacką Skoworody składają się traktaty filozoficzne, opowiadania alegoryczne o charakterze dydaktycznym, wiersze i liczne bajki. Co ciekawe, Skoworoda nigdy nie drukował swoich utworów. Rozchodziły się one po kraju w licznych odpisach. Wydano je dopiero w XIX wieku i wówczas zwróciły uwagę pisarzy i uczonych.
Traktaty filozoficzne Skoworody: Narcyz: dyskurs – poznaj samego siebie, Rozmowa nazwana alfabetem albo Elementarz świata, Przyjacielska rozmowa o świecie ducha, Walka Archanioła Michała z szatanem stanowią doniosłe wydarzenie w życiu umysłowym Ukrainy. Utwory te były przesiąknięte wiarą w możliwości poznania świata przez wolną, nieskrępowaną myśl ludzką. Był jednocześnie znawcą dzieł Ojców Kościoła. W swoim podróżnym plecaku miał zawsze Biblię. Napisał rozprawę Żona Lota, albo o czytaniu Pisma Świętego. Do poglądów Skoworody odwołał się Papież Jan Paweł II podczas spotkania z intelektualistami i przedstawicielami ukraińskich elit 23 czerwca 2001 r. w Kijowie.
Zdaniem Skoworody wszyscy ludzie są sobie równi i bez względu na pozycję społeczną mają prawo do szczęścia. Człowiek – zdaniem Skoworody – winien dążyć do tego, by stać się dobrym. Drogą do tego miała być praca na rzecz społeczeństwa i poznawanie samego siebie.
Skoworoda był też pierwszym ukraińskim poetą lirycznym. Zawierający część jego utworów lirycznych zbiór poezji pt. Sad nabożnych pieśni (wydany dopiero w 1861 r.) stanowi nie tylko wykładnię jego myśli, ale też szczere osobiste wyznanie, swoistą kronikę jego wewnętrznych doznań. Na szczególną uwagę zasłuchuje tu zachwyt nad pięknem ukraińskiej przyrody. Także Bajki charkowskie (1774 r.) Skoworody były nowością w literaturze ukraińskiej. Została też po Skoworodzie znaczna spuścizna epistolarna ujawniająca żywe zainteresowanie sprawami kultury, oświaty i filozofii. Tłumaczył także Cycerona i Plutarcha na język ukraiński.
Traktaty filozoficzne, wiersze i bajki Hryhorija Skoworody były ważnym ogniwem wiążącym dawną literaturę ukraińską z nową, narodową, pisaną żywym ludowym językiem. Jego poglądy etyczne kładące nacisk na sprawy osoby ludzkiej i konieczność samodoskonalenia przez pracę, zaowocowały później w literaturze ukraińskiej, w szczególności u Szewczenki i Łesi Ukrainki. Jednocześnie wpływy Skoworody można znaleźć w rozwijającej się w XVIII i XIX wieku ukraińskiej pieśni ludowej.




